Wyobraź sobie dwie sytuacje.
W pierwszej ktoś nie dotrzymuje obietnicy. Czujesz złość, ale po chwili zauważasz, że pod nią kryje się rozczarowanie. Liczyłeś na tę osobę, a jej zachowanie naruszyło Twoje zaufanie.
W drugiej ktoś odmawia Ci pomocy. Również odczuwasz złość, ale tym razem towarzyszy jej bezsilność. Nie chodzi tylko o odmowę. Masz poczucie, że zostałeś sam z problemem.
W obu sytuacjach możesz powiedzieć: „Jestem zły”. Jednak doświadczenia, które za tym stoją, są inne.
To ważne rozróżnienie. Jeżeli nie zauważamy, co dokładnie przeżywamy, możemy reagować na sytuację w sposób automatyczny, nie zastanawiając się nad jej rzeczywistym znaczeniem.
W psychologii funkcjonuje pojęcie różnicowania emocji, określane również jako szczegółowość emocjonalna (ang. emotion differentiation lub emotional granularity).
Odnosi się ono do zdolności rozróżniania i opisywania własnych doświadczeń emocjonalnych z większą precyzją.
Zamiast sprowadzać wiele różnych stanów do określenia „jest mi źle”, dostrzegamy różnicę między rozczarowaniem, frustracją, lękiem, smutkiem czy poczuciem winy.
Badania wskazują, że większe różnicowanie emocji jest powiązane z niektórymi korzystniejszymi sposobami reagowania na trudne doświadczenia. Nie oznacza to jednak, że samo używanie większej liczby nazw emocji automatycznie poprawia samopoczucie. Związek ten jest bardziej złożony, a badacze nadal analizują jego mechanizmy.
Warto pamiętać o jeszcze jednej rzeczy: emocja jest doświadczeniem, a nie poleceniem, które musimy wykonać.
Możesz odczuwać złość i jednocześnie zdecydować, że nie chcesz reagować impulsywnie.
Możesz odczuwać lęk, ale nie oznacza to automatycznie, że sytuacja jest niebezpieczna.
Możesz odczuwać smutek, nie musząc natychmiast szukać sposobu, by go zagłuszyć.
Rozpoznanie emocji daje możliwość zatrzymania się pomiędzy tym, co przeżywamy, a tym, co zrobimy.
W badaniach nad regulacją emocji opisuje się różne strategie wpływania na przebieg i ekspresję emocji. Nie istnieje jedna strategia odpowiednia dla każdej sytuacji. Znaczenie ma kontekst i elastyczność w wyborze reakcji.
Nie musisz prowadzić skomplikowanego dziennika ani analizować każdej sytuacji. Możesz zacząć od kilku prostych pytań:
1. Co dokładnie się wydarzyło?
Oddziel sam fakt od własnej interpretacji. Dzięki temu łatwiej zauważyć, co rzeczywiście wywołało reakcję.
2. Co teraz czuję?
Spróbuj znaleźć bardziej precyzyjne określenie. Czy to złość, rozczarowanie, wstyd, zazdrość, lęk, bezradność, a może kilka emocji jednocześnie?
3. Co było dla mnie w tej sytuacji ważne?
Być może chodziło o szacunek, bezpieczeństwo, bliskość, sprawiedliwość, niezależność albo poczucie bycia zauważonym.
4. Jak chcę odpowiedzieć na tę sytuację?
Nie pytaj wyłącznie, jak pozbyć się emocji. Zastanów się, jaka reakcja będzie zgodna z Twoimi wartościami i rzeczywistymi możliwościami.
Nie zawsze jesteśmy w stanie od razu zrozumieć własne reakcje. Czasami potrzebujemy czasu, dystansu i rozmowy, aby dostrzec, co naprawdę się wydarzyło.
Nie chodzi o to, by każdą emocję analizować bez końca ani traktować jej jak problemu do rozwiązania.
Chodzi o coś znacznie prostszego: nie pomijać własnego doświadczenia.
Kiedy zaczynamy lepiej rozpoznawać to, co przeżywamy, zyskujemy więcej możliwości świadomego reagowania. Nie oznacza to pełnej kontroli nad emocjami. Oznacza większą szansę, że nie będziemy działać wyłącznie pod wpływem pierwszego impulsu.
Świadomy rozwój nie polega na tym, by przestać odczuwać. Polega również na tym, by lepiej rozumieć, co się w nas dzieje.
Czy potrafię nazwać to, co czuję, czy najczęściej używam ogólnych określeń?
Czy zdarza mi się mylić złość z rozczarowaniem albo smutek z samotnością?
Co moje emocje mówią mi o tym, co jest dla mnie ważne?
Czy daję sobie czas na rozpoznanie emocji, zanim zareaguję?
Nie musisz odpowiadać na wszystkie pytania od razu. Wystarczy, że jedno z nich stanie się początkiem uważniejszego kontaktu ze sobą.
BeThe1 – Świadomy rozwój. Bez utraty siebie.